English Nederlands

Veterinaire Verhalen over Paarden


verteld door Leo Rogier Verberne
met tekeningen van Marisca Bruinooge-Verberne


Paarden
  • Cover
  • Opdracht
  • Colofon
  • Inleiding
  • Hoefbevangen
  • Kreupelheidsonderzoek
  • Plattelandspraktijk
  • Aankoopkeuring
  • Hoefkatrol
  • Dampig
  • Infarctkoliek
  • Droes
  • Castreren
  • Klophengst
  • Natuurlijk dekken
  • Paardenverlossing
  • Veulenziekte
  • Bolspat
  • Draadwond
  • Rugpijn
  • Baarmoederontsteking
  • Dichtzetten
  • Hormoonspuit
  • Tweelingdracht
  • Verkeersongeluk
  • Hoofdwond
  • Zadelmak maken
  • Auteur
  • 18. Dichtzetten

    De geboorteweg van fokmerries wordt met de jaren minder elastisch. De vulva die voor de afsluiting van de schede moet zorgen, wordt slapper en tijdens de voortbeweging kan lucht in en uit de schede stromen: 'luchtzuigen' wordt dat genoemd. Het schede-slijmvlies kan dan ontstoken raken en die ontsteking kan zich uitbreiden naar de baarmoeder. De merrie is daardoor moeilijk drachtig te krijgen. Door de vulva en het achterste deel van de schede wat kleiner te maken, wordt dat luchtzuigen voorkomen. Bij die chirurgische correctie (vulvaplastiek) wordt ongeveer een derde deel van de opening gesloten. Tweederde deel blijft dus open. Toch wordt die ingreep in de paardenwereld aangeduid als het 'dichtzetten’ van de merrie.

    001

    dressuurpaard

    Luchtzuigen
    Als driejarige werd Alide vijfde op de nationale merriekeuring in Utrecht. Ze kon dan ook bijzonder goed draven. Ze werd gedekt, maar werd niet drachtig; ook niet na herhaalde dekkingen. Zeker voor een jonge merrie is dat ongewoon. Andere merries werden van dezelfde hengst wel vlot drachtig. Aan het sperma kon het dus niet liggen. Bij het onderzoek viel op dat het slijmvlies in de schede roder was dan normaal. Daarom heb ik een slijmmonster genomen uit de baarmoeder. Na twee dagen kweken op de Gezondheidsdienst voor Dieren groeiden daaruit apathogene bacteriën: een soort huis-tuin-en-keuken-bacteriën die in de buitenlucht voorkomen. Maar in de baarmoeder horen helemaal geen bacteriën aanwezig te zijn. Alide werd gedekt en na de eisprong is haar baarmoeder met antibiotica behandeld op twee achtereenvolgende dagen. Dat inbrengen van antibiotica in de baarmoeder heet in het paardenjargon ‘naspoelen’. Na de tweede behandeling is ze dichtgezet. Ze werd niet meer hengstig en later bleek ze drachtig.

    Openknippen
    Als de vulva gedeeltelijk is dichtgehecht, moet je die openknippen voor de geboorte van het veulen. Doe je dat niet dan bestaat er kans op inscheuren bij de bevalling en kunnen lelijke wonden ontstaan. Het is niet verstandig om met het openknippen van zo’n merrie te wachten tot de bevalling al is begonnen: de uitdrijving van het veulen is een kwestie van een tiental minuten. Dus als je er dan nog naar toe moet rijden, kom je vrijwel altijd te laat. Als de uier van een merrie groter wordt (als ze ‘opuiert’) laat de veulengeboorte doorgaans nog maar een paar dagen op zich wachten. Dan ga ik er heen. Bij het plaatselijk verdoofde dier knip ik de vulva weer helemaal open door het bestaande litteken, recht naar boven. De wond laat ik open. Na de geboorte en de daaropvolgende dekking wordt de baarmoeder weer twee keer nagespoeld en aansluitend wordt de vulva opnieuw dichtgezet. De wond moet daarbij worden ‘opgefrist’ om de wondranden aan elkaar te laten groeien. Door aan beide kanten alle littekenweefsel weg te snijden, geneest de wond mooier en kan het dichtzetten later nog eens worden herhaald.

    Urine in de schede
    Tien jaar later is de merrie voor het stamboek zowel ster, keur als preferent geworden. Daarmee behoort ze tot de beste rijpaardmerries. Ze heeft dan elk jaar een veulen gebracht, negen in totaal. Elk jaar is ze vóór de veulengeboorte opengeknipt en na de dekking nagespoeld en dichtgezet. Nu is ze hengstig en ze staat in de opvoelbox. Ze hinnikt naar haar veulen dat in de stal is achtergelaten. Als ik met een buis en een lampje in de schede kijk, staat daar een plas vocht: de schedebodem is verzakt en er blijft urine achter. Dat maakt haar nagenoeg onvruchtbaar. Om de vulva en een deel van de schede nauwer te maken, is nu een ingrijpender operatie noodzakelijk. De verzakte bodem moet omhoog worden gehaald zodat alle urine weer naar buiten afvloeit. Want urine is dodelijk voor sperma. Als je onder de microscoop een druppel sperma bekijkt en daar een druppel urine aan toevoegt, zie je in minder dan een minuut alle spermiën doodgaan.

    Kunstmatige inseminatie
    Gelukkig voor Alide heeft de natuurlijke dekking intussen plaatsgemaakt voor de kunstmatige inseminatie. Want door de vulvaplastiek die nu nodig is, wordt het achterste deel van de schede te nauw om de penis van een natuurlijk dekkende hengst door te laten. Bij K.I. wordt het sperma met een dunne pipet door de schede tot in de baarmoedermond gebracht. En zo is ze ook voor de tiende keer drachtig geworden. In de jaren daarna heeft ze nog drie veulens gebracht. Op haar zeventiende is ze tenslotte als fokmerrie volledig 'versleten'. De schedebodem is helemaal verzakt en alle rek is eruit. Ze heeft dan dertien veulens gebracht en is evenveel keren dichtgezet en weer opengeknipt.

    Huub en Tiny van Helvoirt
    Het bovenstaande speelde zich af op de boerderij van Huub en Tiny van Helvoirt in Rosmalen. Hun successen als paardenfokkers zijn talrijk. Ik noem er twee: In 2003 stonden in de top-tien van de beste rijpaarden in de Verenigde Staten liefst drie van hun fokproducten. En een nog groter succes is de hengst 'Broere Jazz' die door Huub werd gefokt. Jazz acteerde zelf op het hoogste dressuurniveau en kwam o.a. voor Nederland uit op het Europees kampioenschap in Spanje. Maar, nog belangrijker, hij geeft zijn dressuuraanleg ook dóór aan zijn talrijke nakomelingen. Zo staat hij al enkele jaren nummer 1 op de wereldranglijst van alle stamboeken als vererver van dressuurtalent. Geen wonder dat het stamboek (KWPN) bij excursies uit het buitenland graag naar de boerderij in Rosmalen ging. Fokkers uit de hele wereld kwamen daar op bezoek. "Als gullie mar zurgt vur d'n uitleg", zei Huub dan tegen de begeleiders van het stamboekkantoor. Want Huub en Tiny hielden zich niet bezig met toespraken in buitenlandse talen. Zij hielden trouwens helemaal niet van toespraken; ze hielden vooral van gewoon: geen spatjes of kapsones. Het KWPN eert hun naam door jaarlijks de Huub van Helvoirt bokaal uit te reiken aan de Fokker van het Jaar in de richting dressuur.

    Open dag
    Voor de inwoners van Rosmalen werd een open dag georganiseerd op de boerderij. Bij die gelegenheid werd in de huiskamer een filmpje vertoond om de meegekomen kinderen bezig te houden. Een montage uit de honderden video's die Tiny in de loop der jaren op het eigen bedrijf en op allerlei keuringen en paardenevenementen had opgenomen. Uit de vroegere jaren was daarbij ook de natuurlijke dekking van één van de merries op het bedrijf. Bij het zien van de beelden vroeg een jongetje: "mama, wat doet dat paard daar nou?" Zijn moeder werd er behoorlijk door in verlegenheid gebracht, met zoveel vreemde toehoorders in de huiskamer. Maar Tiny zei direct: "Die kijkt of hij de trein uit Den Bosch ziet aankomen, jôh."


    lees verder

    © Leo Rogier Verberne
    ISBN/EAN: 978-90-818362-5-8
    www.verberneboek.nl