English Nederlands

Veterinaire Verhalen over Paarden


verteld door Leo Rogier Verberne
met tekeningen van Marisca Bruinooge-Verberne


Paarden
  • Cover
  • Opdracht
  • Colofon
  • Inleiding
  • Hoefbevangen
  • Kreupelheidsonderzoek
  • Plattelandspraktijk
  • Castreren
  • Klophengst
  • Dampig
  • Infarctkoliek
  • Droes
  • Aankoopkeuring
  • Hoefkatrol
  • Natuurlijk dekken
  • Paardenverlossing
  • Veulenziekte
  • Draadwond
  • Rugpijn
  • Hormoonspuit
  • Baarmoederontsteking
  • Bolspat
  • Verkeersongeluk
  • Dichtzetten
  • Tweelingdracht
  • Hoofdwond
  • Zadelmak maken
  • Auteur
  • 4. Castreren

    De teelballen van volwassen mannetjes hebben een dubbele functie: ze produceren zowel zaad als testosteron (mannelijk geslachtshormoon). Door castratie (de operatieve verwijdering van de teelballen) verdwijnen beide functies: castraten zijn onvruchtbaar doordat de zaadproductie wegvalt en hun paringsdrift verdwijnt doordat de testosteronproductie stopt.

    Zaadstreng
    Bij castratie behoren beide teelballen in hun geheel te worden verwijderd, elk met de daarbij behorende bijbal. Bij die ingreep moeten de beide zaadstrengen boven de teelballen worden doorgesneden. Laat je daarbij een stukje van de testikel achter in de balzak van het dier, dan zijn wel de beide afvoerbuizen voor het sperma afgesneden en kan de ruin (gecastreerde hengst) dus geen merries meer bevruchten. Maar het achtergebleven stukje testikel zal testosteron blijven produceren. Dat wordt niet via de zaadstreng afgevoerd maar het komt in de bloedbaan. Daardoor zal zo’n onvolledig gecastreerd dier nog steeds merries willen dekken. En ook al worden die daarvan niet meer drachtig, zo’n deklustig dier is lastig tussen andere paarden, bijvoorbeeld bij de rijvereniging of op een concours hippique.

    Springpaard
    Een jonge rijpaardhengst wordt op de stamboekkeuring afgekeurd als dekhengst. Toch zijn zowel zijn vader als beide grootvaders gerenommeerde springpaarden. Bovendien heeft zijn moeder veel prijzen gewonnen op locale springconcoursen. Daarom wil de eigenaar volgend jaar nog eens proberen om deze hengst voor de dekdienst goedgekeurd te krijgen bij het stamboek. Als het dier intussen zelf aansprekende resultaten behaalt in de springsport zal dat zijn kansen aanzienlijk vergroten. Daarom zal hij het  komende jaar worden uitgebracht op wedstrijden en voorlopig niet gecastreerd worden.

    001

    rijpaardhengst

    Concours hippique
    Op de eerste concoursen verloopt alles naar wens: hij springt patent en is niet lastig tussen de andere paarden. Maar dat verandert als één van de deelnemende merries hengstig is. De hengst wordt plotseling onhandelbaar en wil de merrie dekken. In de drukte van het evenement met veel publiek en honderden deelnemende paarden veroorzaakt dat grote consternatie. Maar erger is dat op de rug van de merrie een amazone zit op het moment dat de hengst het dier wil bespringen. Hij komt op zijn achterbenen en brullend op haar af met zijn penis in erectie en ze krijgt de schrik van haar leven. Het loopt gelukkig allemaal goed af. Maar sindsdien is het helemaal mis met de hengst: hij is wakker geworden en niet langer te hanteren tussen andere paarden. Er wordt een afspraak gemaakt voor zijn castratie.

    Staande castratie
    In de balzak hangen twee vuistdikke teelballen. Hij krijgt een kalmeringsspuit en een praam op de bovenlip. Daarna wordt hij plaatselijk verdoofd met injecties in de testikels en de balzak. Dat prikken hoog tussen zijn achterbenen is het meest riskante deel van de ingreep. Vervolgens wordt de huid daar ontsmet. Dan is het handen wassen, operatiehandschoenen aan en snijden. De eerste teelbal zakt omlaag aan de zaadstreng. Ik duw de omringende weefsels met m’n ene hand omhoog en breng met de andere de kneustang (écraseur) aan. Als ik daarna met twee handen de tang krachtig dichtknijp, kraakt de zaadstreng in de stalen bek. Een goede verdoving is dus nodig: niet alleen uit diervriendelijkheid voor de hengst maar ook voor de veiligheid van de castreur. Want die bevindt zich intussen binnen het bereik van de achterbenen. Dat krachtige kneuzen en het daaropvolgende onderbinden van de zaadstreng is ook noodzakelijk om bloedingen te voorkomen na de amputatie van de teelbal. Dan volgt dezelfde procedure aan de andere kant en daarna controleer ik of de geamputeerde teelballen allebei compleet zijn. De wonden in de balzak worden niet gehecht om stuwing door wondvocht te voorkomen. Het paard krijgt pijnstillers en antibiotica; ook de twee daaropvolgende dagen.

    Aansprakelijkheid
    Enkele maanden later gedraagt de ruin zich echter nog steeds als hengst: hij bespringt niet alleen merries als hij de kans krijgt, maar hij dekt ze ook daadwerkelijk. De merries kunnen daarvan niet drachtig worden, maar dit gedrag geeft problemen na een eventuele verkoop. Zo’n ruin zal worden aangemerkt als ‘te lang gecastreerd’. Dat is een ‘koopvernietigend gebrek’: de verkoper moet het paard dan terugnemen, de koopsom terugbetalen en eventuele gevolgschade voor zijn rekening nemen. Die rekening zal vervolgens ongetwijfeld worden gepresenteerd aan de castreur die de ingreep heeft uitgevoerd. Hij is wettelijk aansprakelijk voor de schade als hij de operatie niet volgens de gangbare regels van het vak heeft uitgevoerd.

    Hormoonstimulatie
    Na een correcte castratie daalt de testosteronspiegel in het bloed al snel van het hengstenniveau naar vrijwel nul. Dat gebeurt niet als bij de operatie een stukje teelbalweefsel is achtergebleven. De uitslag van het bloedonderzoek op de aanwezigheid van mannelijk geslachtshormoon wordt dan dubieus: de bloedspiegel daalt wel, maar niet tot nul. Er bestaat een hormonaal kunstje om vast te stellen of na de castratie nog teelbalweefsel is achtergebleven in het lichaam van het geopereerde dier. Daarvoor neem je eerst een bloedmonster af. Daarna spuit je in de bloedbaan een flinke dosis HCG (Human ChorionGonadotropine). Dat hormoon stimuleert het eventueel nog aanwezige teelbalweefsel om testosteron te produceren. Als een ruin te lang gecastreerd is en nog beschikt over een stukje teelbal, dan zal na zo’n injectie de testosteronspiegel in het bloed stijgen. Enkele uren later neem je een tweede bloedmonster af en in het laboratorium wordt de eventuele stijging van de testosteronspiegel dan gemeten.

    Aangeleerd gedrag
    Bij deze ruin is de testosteronspiegel in beide bloedmonsters nagenoeg gelijk aan nul; van stijging is geen sprake. Het dier is dus correct gecastreerd. Zijn gedrag moet worden verklaard door de jarenlange aanwezigheid van mannelijk geslachtshormoon in z’n bloed. Dat heeft in de hersens sporen nagelaten en zijn gedrag wellicht blijvend beinvloed. Hengsten die al vóór hun puberteit worden gecastreerd, ontwikkelen dat macho-gedrag niet. Bij het paard begint de puberteit op een leeftijd van twee jaar. Dus als een hengstveulen niet voor de fokkerij in aanmerking komt, kan hij het beste worden gecastreerd voordat hij twee jaar oud wordt: als jaarling.

    002

    staande castratie van een jaarling

    Lichaamsgrootte
    In de paardenwereld heerst echter het misverstand dat hengsten die al jong gecastreerd worden daardoor kleiner blijven. Het tegendeel is het geval: vroegtijdig gecastreerde mannelijke dieren worden juist groter. De verklaring hiervoor is dat testosteron de lengtegroei van de botten remt. Door de castratie als jaarling komt de testosteronproductie nooit op gang; de botgroei wordt niet afgeremd en hengsten die al jong zijn gecastreerd, worden daardoor dan ook groter dan dieren die niet of pas op latere leeftijd worden gecastreerd. Bovendien verloopt de ingreep bij jeugdige dieren met minder complicaties en herstellen ze na de operatie sneller.

    Conclusie
    Castratie op jeugdige leeftijd heeft dus diverse voordelen: de ruin heeft geen hengstenstreken, hij wordt groter en de ingreep geeft minder complicaties. Dat was in het oude China al bekend: voor de dienst als eunuch aan het keizerlijke hof werden de jongetjes al heel vroeg gecastreerd.


    lees verder

    © Leo Rogier Verberne
    ISBN/EAN: 978-90-818362-5-8
    www.verberneboek.nl